Nederlands English Polska

Operatie Garden

Operatie Garden

Langs de Nederlands-Belgische grens bevonden zich lange tankcolonnes van het Britse Tweede Leger. Ondersteund door artillerie en met raketten bewapende jachtvliegtuigen openden deze tanks hun grootscheepse aanval om, via een strategische route die de paratroopers in de bovengenoemde Market-operatie moesten veroveren en openhouden, een centrale as op Nederlands grondgebied te bemachtigen. Was dit - uiterst risicovolle - waagstuk geslaagd, dan hadden de troepen en tanks volgens Montgomery's plan in korte tijd door Nederland getrokken.

In het logistiek, uiterst ambitieus opgezette, Market Garden plan zaten overigens zoveel riskante punten, dat het noodzakelijke volledig synchroon lopen van zowel Market als Garden wel een utopisch karakter moest hebben. Op diverse plaatsen werd dan ook dusdanige averij opgelopen dat het beoogde resultaat vrijwel onbereikbaar werd. Eén van de grootste risico's vormde wel de noodzakelijk te kiezen route. De weg Lommel-Valkenswaard-Eindhoven-Nijmegen-Arnhem was over het algemeen te smal om een dergelijke kolonne aan te kunnen. Als er pech optrad, of zelfs een tank door de tegenstanders onklaar werd gemaakt, bestond er geen of nauwelijks een mogelijkheid om te passeren. Wel werd luchtsteun in het plan opgenomen in geval er Duitse tegenstand zou zijn en werden beide flanken beschermd door het 8e (oostzijde) en 12e (westzijde) korps.

Eindhoven

Het plan van Generaal Brian Horrocks, bevelhebber van het XXXste Korps, was om op 17 september van het Kempisch Kanaal binnen drie uur op te rukken naar Eindhoven. De opmars werd geleid door het 3de batajon van de Irish Guards. Deze stond onder leiding van luitenant-kolonel J.O.E. Vandeleur, die bij Neerpelt de brug ("Joe's bridge") over het genoemde kanaal had veroverd. Bij Eindhoven moest aansluiting gemaakt worden met de 101ste Luchtlandingsdivisie van Generaal Taylor. Felle Duitse tegenstand gooide roet in het eten. De tanks, onder bevel van Vandeleur kwamen die dag niet verder dan Valkenswaard. Op 18 september werd de voortgang eerst ernstig vertraagd door de ochtendnevel. Halverwege de ochtend vervolgde de tanks via de hoofdweg naar Eindhoven. Omdat de colonne onderweg opgehouden werd door Duitse artilleriebeschietingen bij de Dommel (tussen Aalst en Eindhoven), riep Vandeleur met raketten uitgeruste Typhoons op. Deze jagers, gestationeerd in België, konden echter niet opstijgen vanwege de mist, zodat de noodzakelijke versterking uitbleef.

Overigens werd slechts zes kilometer verderop, even ten noorden van Eindhoven, halverwege de dag een succes bereikt, toen een verkenningsgroep de eerste van de drie belangrijke aansluitingen in de corridor maakte met de Amerikaanse parachutisten, de Screaming Eagles. De achterstand op het tijdschema bedroeg op dat moment achttien uur. De tanks van Vandeleur zagen kans door de artillerie-opstellingen te komen en walsten vervolgens korte tijd later Eindhoven binnen. Eerder op die dag was het bataljon van overste Frost de strijd al aangegaan met Duitse eenheden bij de Arnhemse brug......

De bruggen bij Son en Best

De brug bij Son, noodzakelijk om met de colonnes over het Wilhelminakanaal te komen, was dusdanig beschadigd dat dit al de eerste en een van de grootste bedreigingen vormde voor de hele militaire operatie (zie ook landkaart). De voorhoede van de opmars - die in totaliteit uit maar liefst 20.000 voertuigen bestond - kwam op de avond van de 18de september bij de genoemde brug aan. Daar werden ze opgehouden tot het herstelwerk, uitgevoerd door Britse pontonniers, voldoende resultaat had. Generaal Maxwel Taylor had bij de opzet van operatie Garden wel een alternatieve oversteek voor dit kanaal op het oog. Deze tweede brug, een spoorbrug 6 kilometer verderop bij Best, bleek echter niet bereikbaar voor een slechts enkele compagnie - onder leiding van luitenant Edward L. Wierzbowski - die bevel kreeg om de brug veroveren. In tegenstelling tot wat inlichtingendiensten meenden, bleek hier onverwacht grote Duitse tegenstand te zijn in dit moerasachtige gebied. In het dorp Best bevond zich namelijk een restant van het Duitse 15de Leger van Von Zangen dat zich uit Zeeuws Vlaanderen teruggetrokken had. Best werd een groot fiasco voor de Amerikanen. Toen de brug op steenworp afstand genaderd was, verhinderde een vernietigend bombardement elke verdere poging tot verovering. Een dag later bliezen de Duitsers deze brug ook nog eens op. Elders in dit gebied leden de Amerikanen zware verliezen, waarbij o.a. luitenant-kolonel Robert Cole, een zeer markante commandant van het 3de battaljon van het 502de Regiment, sneuvelde.

Omdat het vervolg van Market Garden geheel afhankelijk was van een ongehinderde oversteek van het Wilhelminakanaal, werd het steeds minder mogelijk om iedere volgende schakel van Market in die daaropvolgende van Garden te laten plaatsgrijpen.

De bruggen over de Maas, Maas-Waalkanaal en Waal

Hoe verder in de genoemde corridor hoe gecompliceerder de problemen werden. De andere Amerikaanse luchtlandingsdivisie - de 82ste van generaal Gavin, was totaal afgesneden van de Screaming Eagles van generaal Taylor. De eerstgenoemde divisie hield zich op bij de Maasbrug bij Grave en de brug over het Maas-Waalkanaal bij Heumen. De verschillende eenheden hadden ieder eigen opdrachten. De opmars naar de zo belangrijke Waalbrug bij Nijmegen stokte. Bovendien groeven SS-ers zich in op de zuidelijke toegangswegen naar Nijmegen. Na felle gevechten slaagde de tanks van Horrocks er in op 19 september Nijmegen te bezetten en op korte afstand bij zowel de Waalbrug als de spoorbrug te komen. Een paar dagen eerder, bij het begin van de operatie Market Garden bewaakte slechts een enkele Duitser de Waalbrug, op het moment dat de geallieerde hoofdmacht arriveerde, was deze brug onneembaar geworden. De 82ste divisie heeft middels een spectaculaire amfibie-actie op 20 september de overzijde van de Waal kunnen bereiken. Op deze wijze konden zij het noordelijk deel van de Waalbrug veroveren. Het zuidelijk deel werd door de Guards Armoured divisie, een Britse eenheid, bezet.

 

Foto: Het XXXste legerkorps op de Waalbrug te Nijmegen tijdens Market Garden, nadat twee compagniën de brug veroverd hadden. Bron: Wikipedia. Dezelfde brug is overigens opgenomen als zogeheten header van de website Airborne Beer.

Ook in de Betuwe (tussen Waal en Rijn) konden de geallieerden op forse tegenstand van de Duitse bezetter, zodat de versterking voor de Britten bij de Rijn veel te lang op zich liet wachten. Een ongelijke strijd, die niet gewonnen kon worden.